LÂM ĐỒNG: TÁI CANH CÀ PHÊ – THAY ĐỔI ĐỂ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Ngành cà phê bước vào giai đoạn mới

Cây Cà phê có tỷ trọng lớn trong cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp của tỉnh chiếm khoảng 31,2 % tổng diện tích đất nông nghiệp toàn tỉnh (1.034.746 ha đất SXNN). Năm 2024 diện tích cà phê toàn tỉnh đạt 322.817,7 ha, (trong đó cà phê vối với diện tích khoảng 310.755,8 ha, cà phê chè với diện tích khoảng 11.863,9 ha), đưa tỉnh Lâm Đồng trở thành địa phương có diện tích cà phê lớn nhất cả nước. Tương ứng với quy mô đó, tổng sản lượng ước đạt 949.475,3 tấn, với năng suất bình quân đạt 31,1 tạ/ha. Dự kiến đến hết năm 2025, tổng diện tích toàn tỉnh ước đạt 323.241,4 ha, sản lượng ước đạt 1.001.710 tấn. Cà phê được trồng ở những khu vực thuận lợi, có nguồn nước tưới, trình độ thâm canh của các hộ cũng được tăng lên và đặc biệt là đã triển khai chương trình tái canh cây cà phê với nguồn giống có chất lượng tốt và cho năng suất cao hơn.

Tuy nhiên, khoảng 25–30% diện tích cà phê tại Lâm Đồng đã trên 15 năm tuổi, năng suất thấp, dễ nhiễm bệnh do đất suy thoái. Để duy trì vị thế đầu tàu của ngành cà phê Việt Nam, tỉnh đã triển khai Chương trình tái canh và ghép cải tạo cà phê giai đoạn 2021–2025, hướng tới sản xuất hiện đại, năng suất cao và bền vững.

Hội nghị tổng kết chương trình tái canh: ghi dấu chặng đường đổi mới

Ngày 31/10/2025, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Lâm Đồng, Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị Tổng kết Chương trình tái canh, ghép cải tạo cà phê giai đoạn 2021–2025 và định hướng 2026–2030.

Hội nghị do ông Nguyễn Hoàng Phúc – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, có sự tham dự của lãnh đạo các Chi cục chuyên ngành, Trung tâm Khuyến nông, Trung tâm Giống, UBND các xã trọng điểm cà phê, doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân cùng đại diện các cơ quan báo chí trung ương và địa phương.
Cùng thời điểm, khu trưng bày sản phẩm cà phê và công nghệ sản xuất tiên tiến được tổ chức, giới thiệu các sản phẩm cà phê đặc trưng, công nghệ tưới nhỏ giọt, thiết bị chế biến, tạo cơ hội kết nối giữa các đơn vị sản xuất – doanh nghiệp – nhà khoa học.

Hình 1. Ông Nguyễn Hoàng Phúc - Phó Giám đốc sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tại hội nghị Tổng kết tái canh cà phê tỉnh Lâm Đồng

Kết quả nổi bật giai đoạn 2021–2025

Trong giai đoạn 2021–2025, Lâm Đồng đã tái canh và ghép cải tạo được hàng chục nghìn ha cà phê già cỗi, Các giống cà phê chủ lực gồm TR4, TR9, TRS1, Xanh lùn (TS5) và cà phê Dây được lựa chọn thay thế cho những giống cũ, giúp tăng năng suất và cải thiện chất lượng hạt.

Hiệu quả chương trình thể hiện rõ rệt: Tỷ lệ cây sống đạt trên 90%, năng suất trung bình đạt 4–6 tấn nhân/ha, tăng 40–60% so với trước khi tái canh; Ứng dụng tưới nhỏ giọt, bón phân qua nước giúp tiết kiệm 40–50% lượng nước và phân bón, đồng thời hạn chế bệnh vàng lá, thối rễ; Áp dụng quy trình tái canh không qua thời gian luân canh, kết hợp xử lý đất, chọn giống sạch bệnh và sử dụng phân hữu cơ, rút ngắn thời gian kiến thiết cơ bản xuống còn 2,5–3 năm; Bên cạnh đó, mô hình xen canh theo băng (3 hàng cà phê xen 2 hàng tiêu hoặc 6 hàng cà phê xen 1 hàng sầu riêng) được đánh giá cao vì giúp đa dạng hóa cây trồng, tăng hiệu quả sử dụng đất và thu nhập bền vững cho nông hộ, tỉnh đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tạo tiền đề quan trọng cho giai đoạn 2026–2030 hướng tới phát triển bền vững.

Bước tiến từ đổi mới giống và công nghệ

Đến hết năm 2025, diện tích cà phê toàn tỉnh ước đạt hơn 323.000 ha, sản lượng vượt 1 triệu tấn – cao nhất từ trước đến nay. Trong đó, diện tích cà phê tái canh và ghép cải tạo đạt hơn 45.600 ha, tương đương 85% kế hoạch đề ra. Các giống mới như TR4, TR9, TRS1, Xanh lùn (TS5) hay cà phê Dây đã được đưa vào sản xuất, giúp nâng năng suất, chất lượng hạt và khả năng kháng sâu bệnh. Đáng chú ý, hơn 70% diện tích tái canh hiện đã sử dụng giống chuẩn được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công nhận.

Hình 2. Các giống cà phê khuyến cáo tái canh

Song song, tỉnh đã hình thành 65 chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ với gần 30.000 hộ tham gia, 117 hợp tác xã và hơn 30 doanh nghiệp chế biến được chứng nhận HACCP, ISO 22000. Nhiều thương hiệu cà phê đặc sản như Cầu Đất, LangBiang, Đắk Mil, Enjoy Coffee... đã tạo được chỗ đứng vững chắc trên thị trường trong và ngoài nước.

Trong 5 năm qua, các chương trình hợp tác công – tư đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tái canh. Đáng chú ý, Nestlé Việt Nam đã hỗ trợ hơn 5,1 triệu cây giống chất lượng cao cho nông dân, cùng hàng trăm lớp tập huấn kỹ thuật canh tác bền vững. Nguồn vốn vay ưu đãi phục vụ tái canh từ các tổ chức tín dụng cũng đạt trên 650 tỷ đồng, góp phần giúp nông hộ có thêm điều kiện tái đầu tư.

Hiện toàn tỉnh có gần 119.000 ha cà phê đạt các chứng nhận sản xuất bền vững như 4C, Rainforest, UTZ, VietGAP, hữu cơ... Việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế này đã giúp cà phê Lâm Đồng chinh phục nhiều thị trường khó tính như Đức, Nhật Bản, Thụy Sĩ, Ý, Tây Ban Nha. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu cà phê của tỉnh đạt gần 480 triệu USD – con số thể hiện rõ sự vươn lên mạnh mẽ của ngành hàng này.

Những rào cản cần tháo gỡ - Hướng tới 2030 bền vững và hiện đại

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, chương trình tái canh cà phê giai đoạn 2021–2025 vẫn gặp không ít khó khăn. Đại dịch Covid-19 và biến động giá vật tư nông nghiệp đã khiến chi phí tái canh tăng cao. Cùng với đó, giá cà phê nhân liên tục tăng kỷ lục (hiện gần 120.000 đồng/kg) khiến nông dân ngại nhổ bỏ vườn cây già cỗi, chấp nhận duy trì năng suất thấp để có thu nhập trước mắt.

Một số địa phương còn lúng túng trong quản lý giống và hướng dẫn kỹ thuật, công tác tuyên truyền – hỗ trợ vay vốn chưa đồng bộ. Việc thiếu vườn ươm đạt chuẩn, cùng thủ tục vay tái canh còn phức tạp, khiến nhiều nông hộ e ngại tham gia. Tuy vậy, nhiều khu vực như Đắk Mil, Di Linh, Bảo Lâm, Lâm Hà vẫn là điểm sáng khi đạt tỷ lệ tái canh cao, góp phần quan trọng vào thành công chung của toàn tỉnh.

Theo kế hoạch giai đoạn 2026–2030, Lâm Đồng sẽ tiếp tục thực hiện tái canh và ghép cải tạo thêm 25.000 ha cà phê, trong đó 14.000 ha tái canh, 10.700 ha ghép cải tạo. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, 80–90% diện tích cà phê trồng mới sử dụng giống đúng tiêu chuẩn, 70% diện tích có mã số vùng trồng, năng suất bình quân đạt 35–40 tạ/ha, sản lượng ước đạt 1.100.000 tấn, và 100% diện tích tuân thủ quy định EUDR của Liên minh châu Âu.

Để đạt được mục tiêu này, Lâm Đồng sẽ tập trung đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, hỗ trợ tín dụng ưu đãi, mở rộng hợp tác công – tư và phát triển các hợp tác xã chuyên tái canh. Tỉnh cũng khuyến khích doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, phát triển cà phê đặc sản, cà phê hữu cơ, xây dựng thương hiệu “Cà phê Lâm Đồng – kết tinh từ đất lành” gắn với truy xuất nguồn gốc và chỉ dẫn địa lý.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật, bình tuyển giống đầu dòng và xây dựng hệ thống tưới tiết kiệm, chống hạn được xem là giải pháp trọng tâm. Việc phát triển bền vững ngành cà phê không chỉ giúp tăng năng suất, chất lượng, mà còn góp phần giảm phát thải, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao đời sống nông dân.

Với những bước đi bài bản và quyết tâm cao, Lâm Đồng đang từng bước khẳng định vai trò “đầu tàu” trong phát triển cà phê bền vững của cả nước – không chỉ xuất khẩu sản lượng lớn, mà còn xuất khẩu giá trị, tri thức và thương hiệu cà phê Việt trên trường quốc tế.

Hình 3. Các đại biểu tham quan các gian hàng trưng bày tại hội nghị

Tái canh cà phê – đổi mới để phát triển bền vững không chỉ là khẩu hiệu, mà đang trở thành hiện thực sống động trên các nông trại của người dân Lâm Đồng hôm nay.

Nguyễn Chí Phúc - Phòng Trồng trọt - Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Lâm Đồng